Năm 1929, viện cớ vào việc đảm bảo an ninh, thực dân Pháp đã bắt và giam đồng chí Tôn Đức Thắng ở Khám Lớn Sài Gòn, kết án 20 năm tù khổ sai. Đến tháng 6-1930, đồng chí bị đày ra Côn Đảo- nơi được thực dân Pháp lập nên sau khi xâm chiếm nước ta. Tại đây, chúng giam giữ và giết hại hàng ngàn tù nhân, trong đó phần lớn là tù chính trị. Gần 17 năm bị giam ở ngục tù đế quốc, đồng chí Tôn Đức Thắng luôn tỏ rõ là một nhà yêu nước nhiệt thành, một chiến sĩ cộng sản kiên cường, bất khuất, đấu tranh không khoan nhượng với kẻ thù, thương yêu đồng chí và những người cùng cảnh ngộ.

Trên hòn đảo được gọi là "địa ngục trần gian", nơi kẻ địch đày ải, tra tấn, khủng bố dã man hòng làm nhụt ý chí đấu tranh của những chiến sĩ cách mạng, Bác Tôn và các đồng chí của mình đã tỏ rõ khí tiết kiên trung với Đảng, với cách mạng. Dưới đòn roi và sự kiểm soát gắt gao của địch, Bác Tôn vẫn một lòng một dạ hướng về Đảng. Chỉ sau một thời gian ngắn ra đảo, đồng chí Tôn Đức Thắng đã đứng ra vận động thành lập chi bộ cộng sản đầu tiên ở nhà tù Côn Đảo. Cùng với động viên anh em tù chính trị thực hiện khẩu hiệu: "Biến nhà tù đế quốc thành trường học cộng sản", bản thân đồng chí Tôn Đức Thắng bất chấp sự khủng bố dã man của kẻ thù, miệt mài học hỏi, trau dồi lý luận Mác- Lênin. Trong suốt thời gian bị giam cầm trong ngục tù Côn Đảo, đồng chí Tôn Đức Thắng trở thành biểu tượng bất khuất của người đảng viên cộng sản, là tấm gương mẫu mực động viên các thế hệ tù chính trị Côn Đảo giữ vững niềm tin chiến thắng. Bằng tình thương yêu cao cả, hết lòng vì đồng chí, đồng bào, nhường cơm xẻ áo, Bác Tôn đã cảm hóa, giác ngộ được nhiều tù nhân thường phạm, sau này họ trở thành những người hăng hái tham gia cách mạng. 

Mùa Thu năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí Tôn Đức Thắng và những chiến sĩ bị giam cầm ở Côn đảo được Ủy ban nhân dân Nam Bộ đón về. Đồng chí trở về đất liền cũng là lúc thực dân Pháp quay lại tái chiếm Nam Bộ và Nam Trung Bộ. Tại hội nghị cán bộ toàn xứ Nam kỳ họp ngày 15-10-1945, đồng chí Tôn Đức Thắng và đồng chí Lê Duẩn, Phạm Hùng được bầu vào Xứ ủy. Đồng chí đã cùng tập thể Xứ ủy tập trung lãnh đạo xây dựng phong trào, củng cố chính quyền nhân dân, thành lập những khu du kích… từng bước đưa cuộc kháng chiến của nhân dân Nam Bộ đi qua những khó khăn ban đầu. Vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, nhân dân Sài Gòn đã giành được thắng lợi to lớn trong cuộc Tổng tuyển cử ngày 23-12-1945. Với sự tín nhiệm cao và lòng quý mến sâu sắc, Bác Tôn đã được các tầng lớp đồng bào ta ở Sài Gòn đồng lòng nhất trí bầu làm người đại biểu xứng đáng của mình tại Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam mới.

Tháng 2-1946, Bác Tôn được điều động ra Thủ đô Hà Nội để cùng với Bác Hồ và Trung ương chỉ đạo công cuộc kháng chiến, kiến quốc. Bác Tôn được giao nhiều trọng trách, là Trưởng ban Thường trực Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà và tham gia đoàn đại biểu Quốc hội Việt Nam thăm nước Pháp, tháng 4-1946.

Trong những khoảng thời gian khó khăn nhất của cuộc đời hoạt động cách mạng, trước đòn roi tra tấn dã man của kẻ thù, đồng chí Tôn Đức Thắng luôn đặt trọn niềm tin vào lý tưởng mà mình đã lựa chọn, giữ vững khí tiết người Cộng sản, vượt qua gian nan, thử thách, cùng với các đồng chí của mình góp phần chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam tới thắng lợi cuối cùng.